görsek gonca dudaklı yari ziyan ederiz / gül yüzü için bülbül gibi figan ederiz (Avni)


FATİH SULTAN MEHMET ( Avnî ) DİVANI’NDAN
GAZEL – I

Görsek ol gonca-lebi çak-ı giriban iderüz
Gül yüzün yâdına bülbül gibi efgan ederiz

çak-ı giriban: yaka yırtmak, yakasını parçalamak

gonca-lebi: gül dudaklı

efgan etmek: bülbülün kendinden geçmiş haldeki şakıma durumu hali

O gonca gül dudaklı yari ne zaman görsek çılgına dönüp yakamızı yırtarız
O gül gibi güzel yüzünü ne zaman anarsak bülbül gibi feryatlar koparırız

Sevgiliyi genel olarak güle benzeten şair, her nasıl ki bülbül güle olan aşkını feryat figan şakıyarak belirtiyorsa, kendisini de bülbüle benzeterek sevgilinin güzelliğine duyduğu aşkı feryatlar kopararak dile getirdiğini belirtiyor.

Hasta dil kapuna varsa n’ola tımar ister
Yine bu derde anun derdine derman iderüz

Hasta gönlün kapına kadar gelmişse bunda ne var. Aciz gönlüm şifa aramaktadır.
Biz onun derdinin dermanının yine bu kapıdan bulunacağını umuyoruz.

Gönlü aşk ızdırabına sokan sevgilidir. Bunu şairin “biz onun derdinin dermanının yine bu kapıdan bulunacağını umuyoruz” dizesindeki “yine” sözcüğünden anlıyoruz. Yani şair “derdim de dermanım da sensin” demek istemiştir.

Mihr ün ey hüsn-i bedi u leb-i la’li şirin
Kıssa-i Hamza gibi âlem’e destan ederiz

bedi: eşsiz, sonsuz

Ey eşsiz güzellik, kırmızı dudakları pek şirin sevgili!
Sana olan aşkımızdan, senin bu güzelliklerini Hz. Hamza’nın kahramanlıkları gibi cimle âleme destan edeceğiz.

Hz. Hamza Hz. Muhammed’in amcasıdır. İslamlığı kabul etmeden önce çöle aslan avlamaya çıktığı bilinir. Çok güçlü ve fazlasıyla da yiğit olan Hz. Hamza’nın yiğitlikleri İslamlığı kabul ettikten sonra da devam etmiştir. Savaşta şehit düştükten sonra onun yiğitlikleri arttırılarak bütün bölgeye epik bir hikâye olarak yayılmıştır.

Bu beyitte sevgilinin güzelliği ile Hz. Hamza’nın aynı yerde kullanılmasının sebebi ikisinin de eşi benzerinin olmaması ve insanlar arasında fazlasıyla konuşulmasından ileri gelmektedir.

Kametin şevki âlem-veş ne kadar olsa ayan
Dilde raz-ı dehenün sırrını pinha ederiz

veş: gibi
kamet: boy, endam
dihen: gonca ağızlı, minik ağızlı
Ey sevgili senin o uzun servi gibi boyunu her ne kadar bayrak âlemi gibi açığa vursak da, dudağının sırrını gönlümüzde o derece gizli tutarız.
Divan edebiyatında sevgili servi boylu fakat nokta derecesinde küçük dudaklıdır.
Birinci mısrada geçen “şevk” ile şaraba; ikinci mısrada geçen “raz-ı dehen ” ile de esrara telmih yapılmıştır.

Avniya gerçi ölüm dünyede müşgil iştir
Gamze-i dilber ile biz anı asan ederiz

gamze-i dilber: 1. sevgilinin yan bakışı 2. afyon, uyuşturucu
müşgil: zor, çaba isteyen
Ey Avni! Gerçi ölüm dünyanın en zor işidir ama biz onu da sevgilinin gamzesi ile kolay hale getiririz.
Ölüm dünyanın en acı olayı diye bilinir. Fakat şairimiz burada sevgilinin yan bakışının ölümden bile acı olduğunu, ölümün bu acı karşısında basit bir hal aldığını ifade etmiştir.

gorsek-gonca-dudakli-yari

Görsek ol gonca-lebi çak-ı giriban iderüz
Gül yüzün yâdına bülbül gibi efgan ederiz

Hasta dil kapuna varsa n’ola tımar ister
Yine bu derde anun derdine derman iderüz

Mihr ün ey hüsn-i bedi u leb-i la’li şirin
Kıssa-i Hamza gibi âlem’e destan ederiz

Kametin şevki âlem-veş ne kadar olsa ayan
Dilde raz-ı dehenün sırrını pinha ederiz

Avniya gerçi ölüm dünyede müşgil iştir
Gamze-i dilber ile biz anı asan ederiz

görsek gonca dudaklı yari ziyan ederiz
gül yüzü için bülbül gibi figan ederiz

hasta gönül kapıya varmış şifa arıyor
yeter ki Yardan gelsin derdi derman ederiz

hüsn-i cemalin şirin dudağın emsalsizdir
seni kıssa-ı Hamza gibi destan ederiz

endamın şevki ile eylesek de aşikar
dudağının sırrıdır bil ki hanederiz

hasta gönül kapıya varmış şifa arıyor
yeter ki yardan gelsin derdi derman ederiz

hasta gönül kapıya varmış şifa arıyor
yeter ki Yardan gelsin derdi derman ederiz

ey fani şu dünyada ölümmüş gül olsa da
gamzeyi dilber ile onu asan ederiz

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.